TEKNİK VERİLER

CHINCHILLA’NIN TEKNİK VERİLERİ

GİRİŞ :

Chinchilla dünyanın en değerli kürk hayvanıdır. Anavatanı Güney Amerika ülkeleridir. Kemirgen, ot obur, gündüz uyuyan bir gece hayvanıdır. Son yıllarda ülkemizde de chinchilla yetiştiriciliği önemli oranda artmıştır. Bilinen birkaç ırkı olmasına karşın ticari kürk yetiştiriciliğinde genellikle yetiştirilen chinchilla lanigera ırkıdır. Yaşam süresi 15-20 yıl kadardır. Bu hayvanlar genel olarak 2 yılda 5 gebelik yaşarlar.

Chinchillalar 4-5 ayda cinsel olgunluğa, 8-9 ayda yetiştirme olgunluğuna ulaşırlar. Dişiler erkeklerden daha iridir. Seksüel aktivite KASIM-¬MAYIS ayları arasında daha da artar. Chinchilla üreme sezonu içinde poliöstrik bir hayvan olup, seksüel siklus süresi 28-35 gün östrüs süresi ise 3-4 gündür. Vulvada görülen açıklık, genellikle östrüs işaretidir. Chinchillalar poligami metoduyla üretilirler. İdeal üretim sistemi 1 erkek hayvana 4 dişi hayvan verilir. Östrüsteki dişi, beğenmediği erkeği kabul etmeyip, onunla kıyasıya dövüşebileceği için, gelişi güzel erkek katımları çok risklidir. Çiftleşme kısa sürer ve genellikle geceleri görülür. Eğer a1tlıkta çiftleşme tıkacına ve çiftleşme sırasında kopan tüy denetlerine rastlanırsa başarılı bir çiftleşme olduğu kabul edilir. Erkek chinchillalarda ejakulat miktarı 0.01-0.2 mL. ve bir ejaulattaki toplam spermatozoon miktarı 120xlO dır. Erkek hayvandan sperma elektroejakülasyon yöntemiyle alınabilir. Chinchillalarda uygulanan suni tohumlama uygulamalarından bu zamana kadar başarılı sonuç alınamamıştır. Gebelik süresi 111 gündür.(105-115) Bazı chinchilla ırklarında(”costina” ırkı gibi) bu süre daha uzundur. Gebelik teşhisi amacıyla birçok teknik uygulanmasına karşın en pratik ve yaygın gebelik teşhis yöntemi annenin canlı ağırlık artışının tespitidir. Doğum gebelikle gece veya sabaha karşı gerçekleşir. Anne hayvan doğum sonrası yavru zarlarını yer. Bir batında en çok görülen yavru sayısı dişi başına 2-3 ve 4’tür. Doğumdan yaklaşık 30 saat sonra ovulasyon gerçekleşir. Chinchilla yavruları doğduklarında tüylü, dişli ve gözleri açıktır. Bakım, beslenme, çevre faktörleri üreme verimini etkiler. Ayrıca birçok infeksiyöz ve jinekolojik hastalık üreme verimini direkt veya dolaylı olarak etkiler.
Chinchilla, Rodentia takımından, Hystricomorpha alt takımından, chinchillidae familyasıdandır. Bu alt takımının diğer bir üyesi kobaydır. Dolayısıyla chinchilla kobayla uzaktan akrabadır.
İspanyollar l6.YY.da Peru’ya İnka İmparatorluğunu ele geçirdiklerinde, Avrupa’ya chinchillanın kürkünüde getirmişlerdir. İnka Krallarının taç giyme esnasında giydikleri mantoların da chinchila kürkünden yapıldığı ileri sürülmüştür.

ÜREME ORGANLARININ ANATOMİSİ:

¬ Dişilerde ovaryum bir buğday tanesi kadar büyüklüktedir ve ağırlığı 0.3 gr kadardır. Ovaryum boz renkli olup böbreklerin arka uçlarının alt kısmına yakın bir yerde bulunur. Ovaryum bursa ovarika içinde değildir. Kıvrımlar halinde uzanan oviduktan sonra yer alan kornu uterilerin uzunluğu 6 cm. dir. Chinchilla uterus dubleks şeklindedir. Yani her kornu uteri bağımsız olarak vaginaya açılır. Dolayısıyla çift serviks bulunur. Genital kanalın sonunu 15 mm. Uzunluğunda olan vagina oluşturur.Dişilerde üretranın 3 cm uzunluğundaki parçası, dışardan bakıldığında belirgin olarak görülebilen koni şeklinde bir yapı içerisinde seyreder ve birçok memeli hayvanın aksine uretra direkt dışarı açılır. Klitoris koni şeklinde olup vaginanın ventralindedir ve dişilerin erkeklerle karıştırılmasına yol açabilir. Chinchillada vulva dudakları tam olarak gelişmemiştir. Ayrıca dişiler kasık bölgesinin ve göğüs kafesinin yan taraflarında olmak üzere 1 ‘er tane dört meme başına sahiptir.

Erkeklerde testislerin ağırlığı yaklaşık olarak 2.6 gr büyüklüğü ise 2-¬2.5xl cm kadardır. Diğer kemiricilere nazaran testislerde ki letding hücrelerinin sayısı daha düşüktür. Scrotum yoktur. Testisler inguinal kanalda veya o bölgede deri altında bulunur. Eklenti bezleri, vesicula seminalis, prostat ve cowper bezidir. Vesucula seminalis uzun ve tüp şeklindedir. Prostat kırmızı veya kahverengi olup üçgen şeklindedir Cowper bezi de kırmızı-kahverengi olup yaklaşık 0.5 cm çapındadır. Penis dinlenme fazında arkaya doğru yönelmiştir ve “S” şeklindedir. Ereksiyon anında penisin ucu öne doğru yönlenir. Ayrıca peniste 1 cm uzunluğunda bir kemik bulunur. Prepisyurn dinlenme fazında anüse kadar yaklaşır. Erkeklerde anogenital aralık dişilere göre daha uzundur.

Chinchilla Lanigera’da Verim Özellikleri:

Yetişkin ağırlığı : 400-600 gr
En sık gözlenen kızışkınlık dönemi : Kasım-Mayıs
Seksüel siklus (gün) : 28-35
Gebelik süresi (gün) : 111 (105-118)
Doğum sonrası östrüs (saat) : 2-48 (2.gece ovulasyon)
Laktasyon (hafta) : 8
Yavru sayısı (1 dişiden) ağırlıklı : 2-3-4 (1 ila 6)
Doğum ağırlığı (gr) : 43 (30-50)
Çiftleşme olgunluğu yaşı (ay) : 8
Yaşam süresi (yıl) : 15-20
Ticari yetiştirme süresi (yıl) : 10
Vücut ısısı : 36.1 – 37.8 C
İdrar : Soluk sarı ve berrak PH 6.0
Dışkı : İnce,uzun,k.rengi,pelet,2-3 mm,
Çap 5-12 mm uzun
P1asenta tipi : Hemoendothelial
Kromozom sayısı : 64

Seksüel Siklus Östrüs ve Çiftleşme :

Dişi chinchillalar 4-5 aylıkken cinsel olgunluğa erer ancak çiftleşme olgunluğuna 8-9 ayda ulaşırlar. Seksüel aktivite Kasım-Mayıs ayları arasında son derece artar ve Ocak-Şubatta pik yapar. Genellikle yaz aylarında ve sonbaharın başlangıcında Anöstrüs görülür. Periferal kanda yapılan ölçümler sonucunda kışın alyuvar, akyuvar, hemoglobin, lenfosit oranı yaz aylarına nazaran daha yüksektir. Chinchilla üreme sezonu içinde poliöstrik bir hayvan olup seksüel siklus süresi 28-35 gündür. Ancak bazı uzmanlar seksüel siklus süresinin 41 (30-¬50) gün olduğunu ileri sürmektedirler.

Östrüs süresi 3-4 gündür. Östrüsün saptanmasında en pratik yöntem, kesin ve güvenilir olmamakla birlikte vulvanın inspeksiyonudur. Chinchillada vulva bir zar nedeniyle kapalıdır. Vulvada açıklık genellikle östrüs işaretidir. Ancak doğum zamanında ve uterus hastalıklarının varlığında da açıklık görülebilir.

Ancak östrüs döneminde olan dişinin bulunduğu bölümdeki erkek hayvanın hareketlerinde de bir artış görülür Vaginal smcar tekniklerinin geliştirilmesiyle östrüsü saptama şansı da artmıştır. Oyulasyon spontan olarak oluşur.

Erkek chinchillada ise 2-3 aylık olunca spermatogenezis başlar. Ancak erkek 8 ay veya daha fazla yaşa ulaşana dek genellikle başarılı bir çiftleşme yapamaz. Spermatogenezis yıl boyunca devam eder. Erkek chinchilla herhangi bir zamanda çiftleşebilir. Ejakulat miktarı ortalama 0.15 ml (0.01-0.2 ml) ve bir ejakulattaki toplam spermatozoon miktarı 120×10 dır.

Chinchillalar poligami metoduyla üretilirler. İdeal üretim sisteminde 1 erkek hayvana 4 dişi hayvan verilir ve kafeste erkek hayvan bir geçit aracılığıyla dişi hayvanlara ulaşır. Dişi hayvanlar ise boğazlarına takılan halka nedeniyle yuvadan çıkamazlar.

Östrüs döneminde bir dişi pek çok erkeği istemez ve reddedebilir. Bu dönemde, dişi chinchilla sadece istediği bir erkeği kabul eder. Östrüste bir dişi erkeği hemen kabul etmezse başlangıçta ya erkekten kaçabilir veya arka ayakları üzerinde zıplar ve erkeğe doğru işeyerek onu kaçırmaya uğraşır. Bu arada kızgın sesler çıkarır. Buna rağmen erkek çiftleşmede ısrar ederse, dişi erkeğe saldırır ve kavga eder, dişi genelde iri olduğundan erkek genellikle yenilir.Bu nedenle chinchillalarda gelişi güzel erkek katımları çok risklidir. Kafese yeni bir dişi katıldığında da dişinin bulunduğu bölümdeki erkek girişi kapatılır. Böylece erkek ve yeni gelen dişi kavga etmeden teller arasından ilişki kurarlar ve birkaç gün sonra erkek girişi açılır.

Erkeği kabul eden dişi arka ayaklarını germek suretiyle vulvayı erkeğe gösterir. Çiftleşme kısa sürer (10 saniyeden daha kısa) ve genellikle gece görülür. Ender olarak akşam veya sabah erken saatlerde de gözlenebilir. Bir erkek bir gecede birkaç dişiyle çiftleşebilir ve dişi bazen bir erkeği gecede iki defa veya peş peşe iki gece kabul edebilir. Ancak eğitimli çiftlik hayvanları gecede 10 dişiyle çiftleşebilirler. Çiftleşmeden sonra erkek ve dişi hayvan, genital organlarını temizlerler. Erkek bu temizliği çiftleşmeden önce ve başarısız çiftleşme teşebbüslerinden sonra da yapar.Çiftleşme sırasında kopan tüy demetlerine ertesi gün kafeste rastlanır. Eğer altlıklardaki talaşın üzerinde vulvadan atılan, 1-3 cm uzunluğunda balmumu şeklinde çiftleşme tıkacı bulunursa başarılı bir çiftleşme olduğuna karar verilir. Tıkaç başlangıçta ve yumuşaktır. Daha soma sertleşir ve sararır. Vaginal smearda spermatozoonların varlığı çiftleşmenin gerçekleştiğinin en güvenilir belirtisidir.

Erkek hayvanlardan sperma elektojakülasyon yöntemiyle alınabilir. Bu amaçla bir kayganlaştırıcı yardımıyla İki kutuplu bir elektrot rektuma yerleştirilir. Her 10 saniyede 4 saniye süreyle elektrik uyarımı verilir ve genellikle 15. Uygulamadan soma ejakülasyon gerçekleşir. Bu yöntemle her 6 günde bir kereden daha sık sperma toplanmalıdır. Chinchillalarda uygulanan suni tohumlama uygulamalarından bu zamana kadar başarılı sonuçlar alınamamıştır.

Gebelik, Doğum Laktasyon ve Puerperal Dönem:

Gebelik süresi chinchilla lanigera’da lll gündür. (105- 115) Bu süre chinchilla brevicaudatada 128 gün kadardır. Gebelik teşhisinde abdominal palpasyon teknikleri oldukça zordur. Yavrular gebeliğin 30.gününde bir bezelye büyüklüğündedir. Röntgen ve ultrasound teknikleri uygulanabilirse de en çok kullanılan gebelik teşhis yöntemi annenin canlı ağırlık artışının tespitidir. Özellikle ağırlık artışı gebeliğin 50-60. Günleri arasında belirgindir. Gebeliğin son haftasında dişi sıkça yan tarafına yatmış halde kalır. Meme başlarında hafif bir renk değişikliği ve büyüme, doğum zamanının yaklaştığının işaretidir. Chinchillada doğum zamanı yuva yapma içgüdüsü yoktur.

Chinchillalarda gebeliğin devamı boyunca gerekli olan progesteron korpus luteeumdan salgılanır. Genellikle gebelikte ovulasyon görülmez ama aksesor korpus luteum sayısı 4-32 arasında değişir. Nadiren 100’ü geçer.

Doğum genellikle gece veya sabah erken saatlerde gerçekleşir. Doğum anında dişi huzursuzlaşır. Kamburlaşır, gerilir ve sık sık bağırır. Yavru uterustan dışarı çıkarken, anne yavruyu dişleriyle dışarı çeker ve yavrunun çıkışını kolaylaştırır. Sabah annenin ağzı ve ön ayaklarının kanlı olduğu görülürse doğumun bittiği anlaşılmalıdır. Doğum süresi yavru sayısına bağlı olarak 1 -2 dakika ile 2 saat arasında değişir. Nadiren de olsa doğum süresi 24 saatte tamamlanabilmektedir. Yavru zarları doğumdan hemen sonra atılır ve anne tarafından yenir. Bir batında yavru sayısı 1 -6 arsında değişmekle beraber en çok görülen yavru sayısı 2-3-4’tür.Pek çok üretici genellikle az yavru yapanlan tercih eder. Çünkü bu hayvanlarda loktasyon problemleri yaşanmaz. Chinchillalarda entasif yetiştirme koşullarında yıl boyunca doğum görülmekle birlikte, çoğu doğumlar Kasım-Mayıs ayları arasında meydana gelir. Ve bunu Temmuz- Ağustos ve Eylül aylarında görülen ikinci doğumlar takip eder. İkinci doğumlar genellikle, birinci doğumdan sonra oluşan östrüsteki çiftleşmeler sonucu olur.

Yavrularda cinsiyet tayini için en uygun metot, anogenital aralığın uzunluğuna bakmaktır. Bu aralık erkeklerde daha uzundur. Chinchillarda doğan yavrularda erkek oranı nispeten, çok az da olsa fazladır. Sonuçlar tam olarak doğrulanmasa da mavi ışığın cinsiyet oranını değiştirerek, doğan yavrularda dişi oranını artıracağı ileri sürülmüştür. Chinchilla yavruları doğduklarında tüylü, dişli ve gözleri açıktır. Yavruların doğum ağırlıkları 30-50 gr kadardır. Az sayıda yavru doğuranlarda, çok sayıda yavru doğuranlara göre daha yüksek doğum ağırlığı ve daha iyi bir gelişme oranı gözlenir. Doğum sonrasında ıslak olan yavrular, anne tarafından ve baba yardımıyla yalanarak, yeterince kurulanmazsa ve sıcak tutulmazlarsa hipotermi sonucu ölebilirler.

Dişi chinchillalar doğumdan sonra 2 gün boyunca erkeği kabul edebilir. Doğum sonrası östrüste vagina 8-10 gün açık kalmasına rağmen, ovulasyon doğum sonrası 2.gün ve gecede yaklaşık 30. Saatte gerçekleşir. Erkekler, doğum sonrası çiftleşmeden sonra dişinin ve yavruların yanından ayrılırlar. Bazı dişiler doğum sonrası ilk östrüste çiftleşmezler ise yaz anüstrüsü dönemine veya doğumdan sonra ortalama 56 gün (35-84) devam eden laktasyon anüstrüsü dönemine girerler. Laktasyon süresi 8 haftadır. Doğum mevsimi laktasyon süresini belirgin şekilde etkiler. (Sonbaharda ve yazın doğuran dişilerde daha uzun sürer) Mevsim yavru büyüklüğünü de etkiler.(Y azın doğan yavrular en zayıf olanlardır.) Yavrular 45 günlük olunca yem aramaya başlar ve sütten kesme yaşı 50-56 gündür. Vücut ağırlığı 1 ayda yaklaşık 120 gr. dır. 6 ayda gelişme oranı dişilerde erkeklere nazaran daha yüksektir.

Chinchilla üretim merkezlerinde tüm hayvanların üreme özellikleri ile ilgili olarak kayıt tutulmalıdır. Bunun için hayvanlara birer kod numarası verilmelidir. Üreme verimini düşük, zor çiftleşen, sık sık yavru atan (düşük yapan) doğan yavrularıyla çok iyi ilgilenmeyen, aşırı saldırgan, hastalıklara çok duyarlı olan chınchıllalar damızlıktan çıkarılmalıdır. Seleksiyon üreme verimini ve kürk kalitesini etkileyen en önemli unsur olduğu için damızlık işletmelerinde mutlaka yapılmalıdır.

Diş Anatomisi:
Chinchillaların diş formülü aşağıda verilmiştir.
Kesici dişler (Incısors) : 1/1
Köpek dişler (Canines) : O/O
Ön azılar (Premolars) : 1/1
Arka azılar (Molars) : 3/3

Chinchillamn ağzında toplam olarak 20 adet diş bulunmaktadır. Kesici dişler sarı renkte olup 5.5-6.5 cm kadar uzayabilirler. Ağız boşluğu dar, dili büyük ve ağız boşluğunu geniş çapta doldurur. Bağırsaklar uzun olup ortalama 2.5-3 m kadar uzunluktadır. Mide ve körbağırsaklı sindirim sisteminin diğer kısımlarına göre oransal olarak büyüktür.

error: Cansay.net\'in içeriği korunmaktadır. Kaynak gösterilmeden kesinlikle kullanılamaz !
//]]>